AlgemeenPublicatie

Het Oude Hollandse Waterlinie Boek – Afbeeldingen

Het Oude Hollandse Waterlinie Boek

Het Oude Hollandse Waterlinie Boek (WBOOKS, 2021) bevat 260 afbeeldingen. Op de omslag is een extra afbeelding te zien; de schoolplaat die Jan Hoynck van Papendrecht maakte van prins Willem III van Oranje aan de Oude Hollandse Waterlinie. Deze pagina is een uitgebreide versie van de beeldverantwoording in het boek. In onderstaand overzicht zijn de namen van Het Utrechts Archief (HUA), Nationaal Archief (NA), Provincie Utrecht (PU) en Rijksmuseum Amsterdam (RMA) afgekort.

Voorwoord

4 De restanten van de Linie van Linschoten ten zuiden van Linschoten, luchtfoto gemaakt in 2003. (PU) / 6 Schoonhoven aan de Lek met boven in beeld de Lopikerwaard, luchtfoto gemaakt in 2003. (PU) / 8 Bastion Turfpoort in Naarden, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur)

Hoofdstuk 1 – Voorlopers van de linie

10 Een routewijzer van het Oude Hollandse Waterlinie Wandelpad in Nieuwpoort, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 12 Het middeleeuwse Muiderslot in Muiden, foto gemaakt in 2019. (collectie auteur) / 14 Het voormalige inundatiegebied in de polders tussen de Enkele Wiericke en Dubbele Wiericke bij Driebruggen, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 15 Het gebrandschilderde glas ‘Het Ontzet van Leiden’ in de Sint-Janskerk in Gouda, foto gemaakt in 2019. (collectie auteur) / 16 Ets van het beleg van Woerden in 1576, gemaakt ca. 1701 door (waarschijnlijk) Coenraet Decker. (RMA) / 17 Plattegrond van Willemstad, gemaakt in 1652 door een onbekend cartograaf. (RMA) / 18 Plattegrond van Woudrichem, gemaakt in 1652 door een onbekend cartograaf. (RMA) / 19 Plattegrond van Schoonhoven, gekleurde versie uit begin 18de eeuw gemaakt door Julius Milheuser (RMA) / 20 Ets van de doorgestoken dijken bij Antwerpen in 1585, gemaakt ca. 1587 door Frans Hogenberg. (RMA) / 21 Bestaande en geplande verdedigingswerken rondom Utrecht, kaart gemaakt in 1629 door een onbekend cartograaf. (HUA) / 22 Schilderij van de aankomst van prins Willem II aan de Amstel op 31 juli 1650, gemaakt ca. 1650 door Johannes Lingelbach. (RMA) / 23 Portret van koning Lodewijk XIV van Frankrijk, schilderij gemaakt ca. 1670 door een onbekend kunstenaar naar Claude Lefèbvre. (Musée de l’Histoire de France) / 24 Ets van een kampement, gemaakt ca. 1632 door Robert van den Hoecke. (RMA) / 25 Koning Lodewijk XIV bezoekt het beleg van Dowaai (Douai), schilderij gemaakt ca. 1667 door Baudouin Yvart. (Musée de l’Histoire de France) / 26 Schilderij met een portret van Cornelis de Witt, een allegorie op de Tocht naar Chatham in 1667, gemaakt in 1668 door Cornelis Bisschop. (RMA) / 27 Schilderij van lakenkoopman Pieter de la Court, gemaakt in 1667 door Abraham van den Tempel. (RMA) / 28 Portret van koning Karel II van Engeland, schilderij gemaakt ca. 1660 door John Michael Wright. (National Portrait Gallery) / 29 Schilderij van prins Willem III van Oranje, gemaakt ca. 1680 door (waarschijnlijk) Willem Wissing. (RMA) / 30 Utrecht met de door burgemeester Hendrick Moreelse geplande uitbreiding en versterking, kaart gemaakt in 1664 door H. Ruysch. (HUA) / 31 Schilderij van de sluis bij de Grebbe tussen Rhenen en Wageningen, gemaakt in 1749 door Jacob van Liender. (RMA) / 32 Ets van het moment dat het uitbreken van de oorlog in Engeland bekend wordt gemaakt, en het vertrek van ambassadeur Meerman, gemaakt in 1674 door Romeyn de Hooghe. (RMA) / 33 Ets van een Nederlandse schutterij, gemaakt ca. 1690 door een onbekend kunstenaar. (RMA) / 34 Ets van het moment dat prins Willem III van Oranje wordt ingezworen als stadhouder, gemaakt ca. 1674 door een onbekend kunstenaar. (RMA) / 35 Kaart van Holland, Utrecht en Gelderland met daarop vestingen en forten die in 1672 zijn gebouwd, gemaakt ca. 1695 door een onbekend cartograaf. (RMA) / 36 Het Muiderslot in de winter, schilderij gemaakt in 1658 door Jan Beerstraaten. (National Gallery) / 37 De Goejanverwellesluis in Hekendorp, gezien vanaf de Hollandsche IJssel, foto gemaakt in 2019. (collectie auteur) / 38 Kaart van Overijssel, gemaakt ca. 1640 door een onbekend cartograaf. (RMA)

Hoofdstuk 2 – Vlucht naar Holland

40 Inundatie van de polder Hooge Boezem in de Lopikerwaard met op de achtergrond Oudewater, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 42 Christoph Bernhard von Galen, bisschop van Münster, ets gemaakt tweede helft 17de eeuw door Christiaan Hagen. (RMA) / 43 De zeeslag bij Solebay, het gevecht van Michiel de Ruyter en de hertog van York, schilderij gemaakt in 1691 door Willem van de Velde (II). (RMA) / 44 De brug op de plaats van de voormalige Gouwesluis bij Alphen aan de Rijn, gezien vanuit het zuiden, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 45 Overzicht van de in 1672 door de Fransen ingenomen steden en bezette provinciën, gemaakt in 1674 door een onbekend cartograaf. (RMA) / 46 Lodewijk XIV en de Franse legers trekken bij Lobith de Verenigde Nederlanden binnen, schilderij gemaakt door Adam Frans van der Meulen. (RMA) / 47 Koning Lodewijk XIV ontvangt de Grote Condé in Versailles, schilderij gemaakt ca. 1878 door Jean-Léon Gérôme. (Musée d’Orsay) / 48 De belegering en verovering van Doesburg door de Fransen, ets gemaakt ca. 1683 door Louis de Châtillon naar Sébastien Leclerc (I). (RMA) / 49 De bedreigde zwaan, schilderij gemaakt ca. 1650 door Jan Asselijn. (RMA) / 50 Wachtlokaal met soldaten, schilderij gemaakt in 1647 door Anthonie Palamedeszoon. (RMA) / 51 Amsterdam en omliggende gebieden, kaart gemaakt ca. 1685 door Daniël Stopendaal naar Gerrit Drogenham. (RMA) / 52 Legerplaats, schilderij gemaakt ca. 1650 door Johannes Lingelbach. (RMA) / 53 Het bastion ten westen van de Koe- of Landpoort in Woudrichem, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 54 Utrecht met op de voorgrond Franse ruiters, gekleurde ets gemaakt ca. 1672 door Bonnard en Outhwaite naar Adam Frans van der Meulen. (HUA) / 55 Tenten van het Staatse leger, pentekening gemaakt in 1674 door Valentijn Klotz. (RMA) / 56 De omgeving van Goejanverwelle in het Hoogheemraadschap van Woerden, kaart gemaakt in 1684 door Justus Vinckboons en David Vinckboons (II). (RMA) / 57 Inundatie van de polder Hooge Boezem in de Lopikerwaard, piekwaterbergingsgebied van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 58 Schoonhoven en Veerpoort gezien vanaf de Lek, ets gemaakt in 1762 door Jan Punt naar Willem Fortuyn. (RMA) / 59 De Lopikerwaard, kaart gemaakt in 1771 door landmeter D.W.C. Hattinga en graveurs Barent Bakker en Leonard Schenk Janszoon. (NA) / 60 Restanten van de Hinderdam, luchtfoto gemaakt in 2002. (PU) / 61 De anatomische les van dr. Nicolaes Tulp, schilderij gemaakt in 1632 door Rembrandt van Rijn. (Mauritshuis) / 62 Portret van Johan Maurits van Nassau-Siegen, schilderij gemaakt ca. 1660 door een onbekend schilder. (RMA) / 63 Muiden gezien vanaf de Zuiderzee, ets gemaakt in 1679 door Gaspar Bouttats naar Jan Peeters. (RMA) / 64 De Gouwesluis nabij Alphen aan den Rijn, ets gemaakt ca. 1786 door Carel Frederik Bendorp (I) naar Jan Bulthuis. (RMA) / 65 Het kwartier van prins Willem III in Bodegraven, pentekening gemaakt in 1672 door (waarschijnlijk) Barend Klotz. (RMA) / 66 Gouda gezien vanaf de IJsseldijk, pentekening gemaakt 1733 door Abraham de Haen (II). (RMA) / 67 Het kruispunt van de Oude Rijn, Gouwe en het Aarkanaal bij Alphen aan den Rijn, gezien vanuit het noorden, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 68 Oudewater begin 17e eeuw, ets gemaakt ca. 1727 door Abraham Rademaker. (RMA) / 69 Portret van Caspar Fagel in de vergaderzaal van de Staten van Holland, schilderij gemaakt ca. 1672 naar een origineel door Johannes Vollevens (I). (RMA) / 70 Portret van Hiëronymus van Beverningk, schilderij gemaakt in 1670 door Jan de Baen. (RMA)

Hoofdstuk 3 – Inundaties

72 Kanon op het noordwestelijke bastion van Woudrichem, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 74 Portret van Paulus Wirtz, gravure gemaakt ca. 1842 door Christiaan Lodewijk van Kesteren. (RMA) / 75 Ameide gezien vanuit het oosten, vanaf de Lekdijk naar Vianen, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 76 Gorinchem, kaart gemaakt ca. 1612 door een onbekend cartograaf. (RMA) / 77 Dijkdoorbraak van de Maas bij Poederoijen, ets gemaakt in 1855 door Mari ten Kate. (RMA) / 78 Zeegezicht met fregat en zeilschepen, ets gemaakt ca. 1688 door een onbekend kunstenaar. (RMA) / 79 Aanslag op Johan de Witt, ets gemaakt in 1698 door Jan Luyken. (RMA) / 80 Restanten van de Koeneschans in de Vlist. (Erfgoedhuis Zuid-Holland) / 81 Restanten van de batterij aan de Lekdijk nabij Willige Langerak, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 82 Het kwartier van prins Willem III in Bodegraven, pentekening gemaakt in 1672 door Valentijn Klotz. (RMA) / 83 Vianen en Vreeswijk, kaart gemaakt in 1558 door Jacob van Deventer. (NA) / 84 Portret van Henri de la Tour d’Auvergne, burggraaf van Turenne, schilderij gemaakt ca. 1650 door een onbekend kunstenaar. (Anonieme privécollectie) / 85 Struikrovers wachtend in een hinderlaag, tekening gemaakt in 1627 door Esaias van de Velde. (RMA) / 86 Beleg van Groningen in 1672, pentekening gemaakt in 1815 door Haatje Pieters Oosterhuis naar Buck. (RMA) / 87 Portret van Willem Adriaan II van Horne, ets gemaakt in 1675 door een onbekend kunstenaar. (Bibliotheek van het Vredespaleis) / 88 De Goejanverwellesluis in Hekendorp, gezien vanaf de Dubbele Wiericke, foto gemaakt in 2019. (collectie auteur) / 89 De polders tussen Oudewater en Hoenkoop, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 90 Soldaten voor een herberg, schets gemaakt in 1633 door Jan Martszen de Jonge. (RMA) / 91 Moord te Oudewater, ets gemaakt ca. 1780 door Reinier Vinkeles (I) naar Jacobus Buys. (RMA) / 92 Het voormalige stadhuis van Gouda op de Markt, foto gemaakt in 2019. (collectie auteur) / 93 Ingenieurs met bouwtekening, gravure gemaakt in 1648 door Theodor Matham. (RMA) / 94 De Sint-Martinuskerk in Woudrichem, gezien vanuit het oosten, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 95 Luchtfoto van het middeleeuwse Slot Loevestein en de latere omwalling met bastions, luchtfoto gemaakt door Stichting Aquarius. / 96 De Franse belegering van Fort Crèvecoeur, kaart gemaakt ca. 1780 door Groux. (RMA) / 97 Geertruidenberg, pentekening gemaakt in 1672 door Barend Klotz. (RMA) / 98 Weesp, kaart gemaakt ca. 1657 door een onbekend cartograaf. (RMA) / 99 Uithoorn, ets gemaakt in 1749 door Willem Writs naar Jan de Beijer. (RMA) / 100 Portret van keizer Leopold I, schilderij gemaakt in 1672 door Benjamin von Block. (Kunsthistorisches Museum Wien)

Hoofdstuk 4 – Confrontatie

102 Oudewater, luchtfoto gemaakt in 2002. (PU) / 104 De Lek nabij Willige Langerak, luchtfoto gemaakt in 2002. (PU) / 105 Het kasteel van Langerak, tekening gemaakt ca. 1685 door Abraham Rademaker. (RMA) / 106 De omgeving van Weesp in het Hoogheemraadschap van Rijnland, kaart gemaakt in 1615 door Floris Balthasarszoon van Berckenrode. (RMA) / 107 De zielenvisserij, schilderij gemaakt in 1614 door Adriaen Pieterszoon van de Venne. (RMA) / 108 Slagveldscène met ruiters, ets gemaakt ca. 1635 door Willem van de Lande. (RMA) / 109 De omgeving van Gorinchem en Woudrichem aan weerszijden van de rivier de Merwede, kaart gemaakt in 1731 door een onbekend cartograaf. (Regionaal Archief Dordrecht) / 110 Soldaten bij een weg, ets gemaakt ca. 1632 door Robert van den Hoecke. (RMA) / 111 Portret van Johan de Witt in de vergaderzaal van de Staten van Holland, schilderij gemaakt ca. 1660 naar een origineel van Jan de Baen. (RMA) / 112 Portret van (waarschijnlijk) François-Henri de Montmorency, hertog van Luxembourg, schilderij gemaakt ca. 1651 door een onbekend kunstenaar. (Musée de l’Histoire de France) / 113 Benschop in de Lopikerwaard, ets gemaakt in 1744 door Hendrik Spilman naar Jan de Beijer. (RMA) / 114 Portret van Michiel de Ruyter en zijn familie, schilderij gemaakt in 1662 door Juriaen Jacobszoon. (RMA) / 115 Een statenjacht en een uitlegger, ets gemaakt ca. 1652 door Reinier Nooms. (RMA) / 116 Soldaten met kanon op een rivieroever, ets gemaakt ca. 1639 door Jan van de Velde (II). (RMA) / 117 De oostelijke vestingwal van Heusden met bastions, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 118 Drinkende trompetter te paard, schilderij gemaakt ca. 1650 door Karel du Jardin. (RMA) / 119 De Lek tussen Vreeswijk en Vianen, luchtfoto gemaakt in 2002. (PU) / 120 Het middeleeuwse Muiderslot en de latere omwalling met bastion, luchtfoto gemaakt door Stichting Aquarius. / 121 Naarden gezien vanaf de Zuiderzee, ets gemaakt in 1679 door Gaspar Bouttats naar Jan Peeters. (RMA) / 122 Slagveld met ruiter te paard, ets gemaakt in 1652 door Karel du Jardin. (RMA) / 123 Een schip in volle zee bij vliegende storm, schilderij gemaakt ca. 1680 door Willem van de Velde (II). (RMA) / 124 Het hoogheemraadschap van Woerden en omgeving, kaart gemaakt in 1690 door een onbekend cartograaf. (NA) / 125 Ruitergevecht, schilderij gemaakt ca. 1680 door Jan van Huchtenburg. (RMA) / 126 Verwoestingen in Vreeswijk, ets gemaakt ca. 1672 door Isaac Sorious. (RMA) / 127 Restanten van het latere fort Kruipin aan de Oude Rijn, luchtfoto gemaakt in 2002. (PU) / 128 Charleroi, ets gemaakt in 1672 door Gaspar Bouttats. (RMA)

Hoofdstuk 5 – Bevroren linie

130 De vestingwerken en binnenstad van Gorinchem, gezien vanuit het oosten, luchtfoto gemaakt door Stichting Aquarius. / 132 Restanten van de Hinderdam, luchtfoto gemaakt in 1999. (PU) / 133 De begraafplaats Beth Haim in Ouderkerk aan de Amstel, foto gemaakt in 2021. (collectie auteur) / 134 Verwoestingen in Waverveen, ets gemaakt ca. 1672 door Isaac Sorious. (RMA) / 135 Riviergezicht bij maanlicht, schilderij gemaakt ca. 1650 door Aert van der Neer. (RMA) / 136 Het kasteel van Montfoort gezien vanaf de toren van de kerk, tekening gemaakt ca. 1646 door Roelant Roghman. (HUA) / 137 De kade langs de Enkele Wiericke nabij Hekendorp, foto gemaakt in 2021. (collectie auteur) / 138 Verwoestingen in Overmeer, ets gemaakt ca. 1672 door Isaac Sorious. (RMA) / 139 Verwoestingen in Abcoude, ets gemaakt ca. 1672 door Isaac Sorious. (RMA) / 140 De sluis en IJsselpoort in IJsselstein gezien vanuit het noorden, tekening gemaakt in 1625 door een onbekend kunstenaar naar Abraham Rademaker. (HUA) / 141 De Veerpoort in Schoonhoven gezien vanuit de stad, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 142 Smeekbeden van burgers aan een Franse veldheer, ets gemaakt in 1672 door een onbekend kunstenaar naar Romeyn de Hooghe. (RMA) / 143 Ameide, ets gemaakt ca. 1643 door Roelant Roghman. (RMA) / 144 Vissers en boeren, schilderij gemaakt ca. 1625 door Arent Arentszoon. (RMA) / 145 Leerdam in de winter, ets gemaakt ca. 1739 door Philippus van der Schley naar Jan de Beijer. (RMA) / 146 Wintergezicht, schilderij gemaakt in 1675 door Thomas Heeremans. (RMA) / 147 De Groote Zeesluis in Muiden met op de achtergrond het Muiderslot, foto gemaakt in 2019. (collectie auteur) / 148 Het doorijzen van de Karnemelksloot bij Naarden, schilderij gemaakt ca. 1814 door Pieter Gerardus van Os. (RMA) / 149 Het middeleeuwse Muiderslot en de latere omwalling, foto gemaakt in 2021. (collectie auteur) / 150 De Lange Linschoten gezien richting Oudewater, luchtfoto uit 2002. (PU) / 151 De Verenigde Nederlanden sluiten eeuwige vrede met Engeland, ets gemaakt in 1674 door Romeyn de Hooghe. (RMA) / 152 Landschap met molen in de sneeuw, penseeltekening uit ca. 1847 door Jacob Maris. (RMA) / 153 Fort Gouwesluis, kaart gemaakt ca. 1680 door een onbekend cartograaf. (RMA) / 154 Franse wreedheden in Bodegraven en Zwammerdam, ets gemaakt in 1727 door Bernard Picart naar Romeyn de Hooghe. (RMA) / 155 Utrecht gezien vanuit het noordoosten, schilderij gemaakt ca. 1664 door Herman Saftleven. (HUA) / 156 Portret van Conrad Christoff von Königsmarck, ets gemaakt ca. 1660 door Mathias Merian. (Kungliga biblioteket) / 157 Het koor van de Sint-Janskerk in Gouda, foto gemaakt in 2018. (collectie auteur) / 158 Huis Te Nesse bij Linschoten, tekening gemaakt ca. 1745 door H. Spilman naar Jan de Beijer. (HUA) / 159 Soldaat, pentekening gemaakt ca. 1653 door Gesina ter Borch. (RMA) / 160 Portret van Daniël van Hogendorp, schilderij gemaakt ca. 1660 door Cornelis Janssens van Ceulen. (Museum Rotterdam)

Hoofdstuk 6 – Langzame overwinning

162 Verdedigingswerken van Nieuwersluis, tekening gemaakt ca. 1745 door een onbekend cartograaf. (Regionaal Historisch Centrum Vecht en Venen) / 164 Winterlandschap, schilderij gemaakt ca. 1665 door Jacob Isaackszoon van Ruisdael. (RMA) / 165 Winterlandschap met schaatsers, ets gemaakt ca. 1781 door Hermanus Fock. (RMA) / 166 Winterlandschap, ets gemaakt ca. 1745 door Anthonij van der Haer naar Allaert van Everdingen. (RMA) / 167 De Oude Rijn bij Harmelen gezien in oostelijke richting, luchtfoto uit 1989. (PU) / 168 Stilleven met vissen, schilderij gemaakt ca. 1650 door Abraham Hendrickszoon van Beyeren. (RMA) / 169 De Grote Condé tijdens de slag bij Seneffe, schilderij gemaakt in 1788 door Bénigne Gagneraux. (Musée des Beaux-Arts de Dijon) / 170 De verdedigingswerken bij Nieuwersluis, tekening gemaakt ca. 1730 door Louis Philip Serrurier naar een origineel uit 1676. (HUA) / 171 Hek van het huis Sterreschans ten zuiden van Nieuwersluis, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 172 De Krimpenerwaard, kaart gemaakt in 1797 door Hendrik Verschoor. (NA) / 173 De beer aan de oostzijde van Nieuwpoort, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 174 Muiderberg, ets gemaakt ca. 1637 door Geertruydt Roghman naar Roelant Roghman. (RMA) / 175 Het dorp Demmerik en omliggende polders, luchtfoto gemaakt in 2002. (PU) / 176 Exercities met een kanon, ets gemaakt in 1635 door Jacques Callot. (RMA) / 177 Huifkar geëscorteerd door ruiters, ets gemaakt ca. 1632 door Robert van den Hoecke. (RMA) / 178 Verwoestingen in Breukelen, ets gemaakt ca. 1672 door Isaac Sorious. (RMA) / 179 Gorinchem, ets gemaakt ca. 1727 door Abraham Rademaker. (RMA) / 180 Restanten van de Joostendam nabij Kockengen, luchtfoto gemaakt in 2003. (PU) / 181 Landschap met het Staatse leger, pentekening gemaakt in 1674 door Valentijn Klotz. (RMA) / 182 Kustlijn met paard en wagen, ets gemaakt ca. 1630 door Anthonie Waterloo. (RMA) / 183 De zeeslag bij Kijkduin, schilderij gemaakt ca. 1675 door Willem van de Velde (II). (RMA) / 184 Inundatie van de polder Hooge Boezem in de Lopikerwaard, piekwaterbergingsgebied van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 185 Portret van Georg Frederik van Waldeck-Eisenberg, schilderij gemaakt ca. 1750 door Johann Valentin Tischbein. (Schloss Fasanerie) / 186 Beleg van Naarden, gekleurde ets gemaakt in 1673 door Romeyn de Hooghe. (RMA) / 187 Portret van Godard van Reede, schilderij gemaakt ca. 1690 door Adriaen van der Werff. (RMA) / 188 Beleg van Grave, ets gemaakt in 1674 door Romeyn de Hooghe. (RMA) / 189 Portret van François Michel Le Tellier, markies van Louvois, schilderij gemaakt ca. 1670 door een onbekend kunstenaar naar Jacob-Ferdinand Voet. (Musée de l’Histoire de France) / 190 Beleg van Bonn, gekleurde ets gemaakt in 1673 door (waarschijnlijk) Romeyn de Hooghe. (RMA) / 191 Uittocht van het Franse leger uit Utrecht, ets gemaakt in 1673 door (waarschijnlijk) Romeyn de Hooghe. (RMA) / 192 Ontslag van de Utrechtse vroedschap, ets gemaakt in 1674 door Johannes Jacobszoon van den Aveele. (RMA) / 193 Hekendorp en de Goejanverwellesluis, luchtfoto gemaakt in 1980 door Delta-Phot Luchtfotografie. (HUA) / 194 De Enkele Wiericke nabij Driebruggen, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 195 Spotprent op Franse pogingen om de vredesonderhandelingen te saboteren, ets gemaakt in 1674 door (waarschijnlijk) Romeyn de Hooghe. (RMA) / 196 Marskramer die pamfletten verkoopt, grafiettekening gemaakt ca. 1630 door Hendrik Potuyl. (RMA)

Hoofdstuk 7 – Nieuwe vestingen

198 De oostelijke vestingwal ten noorden van de Lekdijk in Nieuwpoort, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 200 Weesp met bestaande en geplande verdedigingswerken, kaart gemaakt in 1698 door Genesis Paen. (NA) / 201 Fort Wierickerschans aan de Oude Rijn en Enkele Wiericke. (Fort Wierickerschans) / 202 Fort Uitermeer en de Uitermeerse sluis gezien vanuit het noorden, tekening gemaakt ca. 1718 door D. Stoopendaal. (HUA) / 203 Naarden met een enkele gracht aan het zeefront, kaart gemaakt ca. 1698 door een onbekend cartograaf. (RMA) / 204 De Oude Sluis in Vreeswijk, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 205 De Lekpoort in Vianen met op de voorgrond een coupure in de Lekdijk, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 206 De Middelste of Tweede Molen nabij Lopik in de Lopikerwaard, luchtfoto gemaakt in 2002. (PU) / 207 Schoonhoven en Nieuwpoort, kaart gemaakt in 1772 door een onbekend cartograaf. (NA) / 208 De ondertekening van de vrede tussen Frankrijk en Spanje in Nijmegen, schilderij gemaakt ca. 1678 door Henri Gascar. (Museum Het Valkhof) / 209 Het stadhuis van Amsterdam, schilderij gemaakt in 1672 door Gerrit Berckheyde. (RMA) / 210 Portret van Menno van Coehoorn, schilderij gemaakt ca. 1675 door een onbekend kunstenaar naar een origineel van Caspar Netscher. (RMA) / 211 Ontwerp voor de verdedigingswerken van Woerden, kaart gemaakt in 1687 door Abraham Saam. (NA) / 212 Nieuwpoort na de aanleg van de vestingwerken, kaart gemaakt ca. 1701 door Samuel Du Ry de Champdoré. (RMA) / 213 Gorinchem, kaart gemaakt ca. 1701 door Samuel Du Ry de Champdoré. (RMA) / 214 Woerden, kaart gemaakt ca. 1722 door Johan Philip Prevost. (Universiteit Leiden)

Hoofdstuk 8 – Prinsen en patriotten

216 Bastion Oud-Molen in Naarden, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 218 Bergen op Zoom, kaart gemaakt ca. 1740 door een onbekend cartograaf. (NA) / 219 Oudewater, kaart gemaakt ca. 1750 door een onbekend cartograaf. (Technische Universiteit Delft) / 220 Ontwerp voor een nieuwe waterlinie, kaart gemaakt in 1731 door een onbekend cartograaf. (NA) / 221 Ontwerp voor een nieuwe waterlinie, kaart gemaakt in 1731 door een onbekend cartograaf. (NA) / 222 Ontwerp voor een nieuwe waterlinie, kaart gemaakt ca. 1700 door een onbekend cartograaf. (Universiteit Leiden) / 223 Portret van erfstadhouder Willem IV, gemaakt ca. 1750 door een onbekend kunstenaar. (RMA) / 224 Woerden en de forten Kruipin en De Vrijheid, kaart gemaakt in 1805 door een onbekend cartograaf. (NA) / 225 Naarden en omgeving, kaart gemaakt in 1748 door Dumoulin den Croiset. (NA) / 226 Portret van Anna van Hannover, schilderij gemaakt in 1753 door (waarschijnlijk) Johann Valentin Tischbein. (RMA) / 227 Huis Te Nesse bij Linschoten, tekening gemaakt in 1731 door L.P Serrurier. (HUA) / 228 Portret van stadhouder Willem V, pastel schilderij gemaakt in 1789 door Johann Friedrich August Tischbein. (RMA) / 229 De Grote of Sint-Vituskerk gezien vanaf bastion Oud-Molen in Naarden, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 230 De omgeving van Naarden, onderdeel van een serie over Holland en Utrecht tussen de Zuiderzee en de Lek, kaart gemaakt ca. 1770 door Pieter Adriaanszoon Ketelaar. (NA) / 231 Kanon op de vestingwerken van Woudrichem aan de Merwede, op de achtergrond het centrum van Gorinchem, foto gemaakt in 2020. (collectie auteur) / 232 Redoute op het Havenland ten noorden van Naarden, kaart gemaakt ca. 1750 door een onbekend cartograaf. (Universiteit Utrecht) / 233 Het exercitiegenootschap Tot Nut der Schuttery in Amsterdam, gekleurde ets gemaakt in 1786 door Noach van der Meer (II). (RMA) / 234 Gevecht bij Vreeswijk, ets gemaakt ca. 1787 door een onbekend kunstenaar. (RMA) / 235 Montering van het Goudse exercitiegenootschap, tekening gemaakt ca. 1787 door een onbekend kunstenaar. (RMA) / 236 Prinses Wilhelmina van Pruisen in de boerderij bij de Goejanverwellesluis, ets gemaakt in 1787 door Pietro Antonio III Novelli. (RMA) / 237 Pruisische soldaten in Rotterdam, tekening gemaakt in 1787 door Dirk Langendijk. (RMA) / 238 Kadastrale kaart van Naarden, gemaakt ca. 1820 door een onbekend cartograaf. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) / 239 Spotprent op de patriotten, ets gemaakt in 1787 door James Sayers. (RMA) / 240 Verdedigingswerken rondom en ten zuiden van Utrecht, kaart gemaakt in 1789 door C.H. Koning en D.M. Langeveld. (NA) / 241 De Patriotten verlaten Utrecht, gekleurde tekening gemaakt in 1787 door een onbekend kunstenaar. (HUA) / 242 Nieuwersluis gezien vanuit het zuidwesten vanaf het Zandpad, gekleurde tekening gemaakt ca. 1750 door D. Verrijk. (HUA) / 243 Pruisische aanval op Gorinchem, ets gemaakt ca. 1787 door Reinier Vinkeles (I). (RMA) / 244 Pruisische aanval op Weesp, gekleurde ets gemaakt in 1791 door Cornelis Brouwer naar Maas van Altena. (RMA) / 245 Spotprent ‘De Repetitie’, gekleurde ets gemaakt in 1787 door Johann Heinrich Ramberg. (RMA) / 246 Pruisische aanval op Ouderkerk aan de Amstel, gekleurde ets gemaakt in 1793 door Cornelis Brouwer naar Jean George Teissier. (RMA)

Hoofdstuk 9 – Franse linie

248 Woerden na de uitbreiding van de verdedigingswerken, kaart gemaakt ca. 1705 door een onbekend cartograaf. (Regionaal Historisch Centrum Rijnstreek en Lopikerwaard) / 250 De prinsen Willem Frederik en Willem George Frederik, ivoorbeschildering gemaakt in 1793 door Pieter Lesage. (RMA) / 251 Inname van het land van Cadzand in 1794, lithografie gemaakt in 1819 door François Grenier. (RMA) / 252 De Heukelumse Poort in Asperen, ets gemaakt in 1758 door Caspar Jacobszoon Philips naar Jan de Beijer. (RMA) / 253 De batterij aan het Spoel, kaart gemaakt ca. 1794 door een onbekend cartograaf. (Stichting Menno van Coehoorn) / 254 De posten Castor, Pollux en Hercules, kaart gemaakt ca. 1794 door een onbekend cartograaf. (Stichting Menno van Coehoorn) / 255 Erfstadhouder Willem V met zijn zonen in het legerkamp, ets gemaakt ca. 1802 door Cornelis Brouwer naar Cornelis Groeneveld. (RMA) / 256 Franse troepen trekken over een bevroren rivier, tekening gemaakt in 1888 door Charles Rochussen. (RMA) / 257 De door Fransen in 1672 verwoeste schans bij Jutphaas, ets gemaakt ca. 1672 door Isaac Sorious. (RMA) / 258 Pichegru steekt de bevroren Waal over, ets gemaakt in 1795 door Cornelis Brouwer naar Dirk Langendijk. (RMA) / 259 Generaal Daendels neemt afscheid van luitenant-kolonel Krayenhoff, schilderij gemaakt in 1795 door Adriaan de Lelie. (RMA) / 260 Overzicht van diverse waterlinies, kaart gemaakt in 1796 door Cornelis Krayenhoff. (NA) / 261 Concept voor een nieuw verdedigingswerk ten zuiden van Linschoten, kaart gemaakt in 1796 door een onbekend cartograaf. (NA) / 262 De ambachtsheerlijkheid van Ter Aa met de restanten van de Linie van Ter Aa, kaart gemaakt in 1832 door een onbekend cartograaf. (Regionaal Historisch Centrum Vecht en Venen) / 263 Soldaat en een boer, ets gemaakt ca. 1727 door François Boucher. (RMA) / 264 Oudewater en de Linie van de Pleit op een kaart van de Hollandsche IJssel, kaart gemaakt ca. 1810 door (waarschijnlijk) Arie Janszoon Blanken. (NA) / 265 De bastions van Weesp met het torenfort aan de Ossenmarkt, luchtfoto gemaakt door Stichting Aquarius. / 266 Fort Spion omringd door de Loosdrechtse Plassen gezien in oostelijke richting, luchtfoto gemaakt door Stichting Aquarius. / 267 Nieuwpoort en Schoonhoven aan de Lek, luchtfoto gemaakt in 2003. (PU) / 268 Koning Lodewijk Napoleon zeilt over het overstroomde land tussen Dalem en Gorinchem, ets gemaakt in 1809 door Reinier Vinkeles (I) naar Cornelis van Hardenbergh. (RMA) / 269 Portret van keizer Napoleon I Bonaparte, houtgravure gemaakt ca. 1822 door Rombertus Julianus van Arum. (RMA) / 270 De moord op Sara Levi in Woerden, ets gemaakt ca. 1813 door Willem van Senus naar Jan Willem Pieneman. (RMA) / 271 Verwoeste Pelmolen in Gorinchem, ets gemaakt in 1814 door Johannes van Hiltrop naar Cornelis de Jonker. (RMA) / 272 Het beleg van Naarden, schilderij gemaakt in 1814 door Pieter Gerardus van Os. (RMA)

Hoofdstuk 10 – Nieuwe Hollandse Waterlinie

274 De Nieuwe Hollandse Waterlinie, kaart gemaakt in 1882 door Adriaan Jan Bogaerts, naar M. van Meurs en Maria de Boer-Plantenga. (RMA) / 276 Model van een sluisdeur, gemaakt in 1808 door een onbekend persoon. (RMA) / 277 Het legerkamp in Rijen, schilderij gemaakt ca. 1831 door een onbekend kunstenaar. (RMA) / 278 Militair en kanon in een schanskorf van het Kamp van Zeist, ingekleurde foto gemaakt ca. 1905 door een onbekend fotograaf. (HUA) / 279 Fort bij Rijnauwen in Bunnik tijdens een bezoek van Koning Willem III, foto gemaakt in 1870 door E.F. Georges. (HUA) / 280 De droge gracht op forteiland Pampus, foto gemaakt in 2016. (collectie auteur) / 281 Het Werk aan de Groeneweg, luchtfoto gemaakt door Stichting Aquarius. / 282 Ontwerp voor de Stelling van Gouda, kaart gemaakt in 1922 door een onbekend cartograaf. (NA) / 283 Rotterdam na het Duitse bombardement, foto gemaakt in 1940 door de Dienst Gemeentewerken Rotterdam. (NA) / 284 Militaire oefening aan de Kromme Rijn bij Bunnik, foto gemaakt in 1948 door een onbekend fotograaf. (HUA) / 285 Bevelhebber der Zeestrijdkrachten Carl von Brainich-Felth en prins Willem-Alexander aan het einde van zijn stage bij de Koninklijke Marine, foto gemaakt in 1987 door een onbekend fotograaf. (Nederlands Instituut voor Militaire Historie) / 286 Kaart van de inundatiegebieden van de Oude Hollandse Waterlinie in 1672 en 1673, gemaakt in 2021. (Stichting Oude Hollandse Waterlinie)