Koeneschans

De Koeneschans was een relatief klein verdedigingswerk in de rivier de Vlist, tussen Haastrecht (aan de Hollandsche IJssel) en Schoonhoven (aan de Lek). Vanuit de Koeneschans werd een kruispunt van wegen gecontroleerd; de Vlisterdijken aan weerszijden van de Vlist, de Franse Kade en de Slangeweg. De Franse Kade tussen de Koeneschans en de Lekdijk was in 1672 opgeworpen om ten westen van het nabijgelegen Schoonhoven een beperkte inundatie te bewerkstelligen. Het was hierdoor niet nodig om de gehele Krimpenerwaard onder water te zetten. De Slangeweg ging in oostelijke richting via Polsbroekerdam naar IJsselstein. Deze weg vormde een access door de inundatie van de westelijke Lopikerwaard. Vanuit de Koeneschans kon een klein aantal soldaten deze doorgang verdedigen en was het voor de Fransen niet mogelijk om de waterlinie te passeren.

In de Tachtigjarige Oorlog lag er op de plaats van de Koeneschans waarschijnlijk een tijdelijk fort, genaamd Fort de Vlist. De Koeneschans kwam tot stand in 1672, en was voorzien van een bakstenen huis. Op een kaart van Johannes Dou uit 1679 is te zien dat de Koeneschans toen waarschijnlijk niet beschikte over complexe vestingwerken. De Koeneschans is voor zover bekend nooit aangevallen. In de begindagen van het Rampjaar vonden er weliswaar schermutselingen plaats aan de nabijgelegen Hoenkoopse Buurtweg, maar toen de inundatie van de westelijke Lopikerwaard voltooid was – en de Fransen zich terugtrokken uit Oudewater – werd het relatief rustig in het gebied.

De Koeneschans werd in de jaren 1780 opnieuw ingericht. Het huis werd gesloopt en vervangen door een nieuw stenen gebouw voor de opzichter van de schans. Op een kaart uit 1799 is te zien dat de Koeneschans toen beschikte over twee aarden wallen die dienst deden als borstwering. De ene was gericht in noordwestelijke richting, en de meer uitgebreide wal was gericht op de Slangeweg. De Koeneschans speelde geen rol van betekenis bij de bekende aanhouding in 1787 van Wilhelmina van Pruisen, echtgenote van de gewezen stadhouder Willem V. Deze aanhouding vond vlakbij de schans plaats, maar werd desalniettemin bekend als de ‘aanhouding bij Goejanverwellesluis’.

In 1827 werd de Koeneschans verkocht en ging de functie as verdedigingswerk verloren. De schans werd afgebroken en het (schier)eiland was daarna lange tijd een weide voor schapen en ander klein vee. De voormalige Koeneschans is in 2013 gekocht door Zuid-Hollands Landschap, dat het in samenwerking het met Erfgoedhuis Zuid-Holland onder handen heeft genomen om de militaire geschiedenis weer zichtbaar te maken. In februari 2019 werd de schans heropend; naast een virtual reality-beleving zijn er ook informatiepanelen en bankjes geplaatst.